Жасөспірім «ештеңе қаламаса» не істеу керек: бұл неге қалыпты жағдай

Ата-аналарға

Бұл неге қалыпты жағдай

«Маған бәрібір, мамандық таңдағым келмейді» деген сөзді естіген ата-ана көбіне қорқынышқа түседі. Бірақ жасөспірім кезеңінде нақты бір бағытты әлі таңдамау — сирек кездесетін жағдай емес. Бала өзінің қызығушылықтарын әлі толық танымаған, ал сырттан келетін қысым (ЕНТ мерзімі жақындап қалды, туыстар сұрақ қояды) оны одан сайын жауып тастайды. Мұндай кезде «неге сен әлі шешпедің» деген сұрақ көмектеспейді, керісінше баланы одан әрі тұйықтап тастайды. Есте сақтаған жөн: көптеген ересек адамдар да мамандықты бірден таппаған, жол іздеу — қалыпты процесс.

Қызығушылықты қалай іздеуге болады

Бір дайын жауап іздеудің орнына, кіші-кіші тәжірибелерге назар аударыңыз. Балаға әртүрлі бағыттарды — волонтёрлық жобалар, қысқа курстар, ересектермен әңгіме, кітапхана немесе музейдегі семинарлар — байқап көруге мүмкіндік беріңіз. Мақсат — дереу мамандық табу емес, баланың қандай ортада жайлы сезінетінін, қандай тапсырмаларда шаршамайтынын анықтау. Кейде қызығушылық бір сабақтан емес, кездейсоқ тәжірибеден туады, сондықтан баланың әрбір кіші қадамын елемей, қуаттап отырыңыз. Баланың нені байқап, нені сынап көргені жайлы шағын жазба жүргізу де уақыт өте келе анығырақ сурет көрсетеді.

Отбасының рөлі — қысым емес, тірек

Жасөспірім «ештеңе қаламаймын» дегенде, бұл көбіне «мен әлі білмеймін, әрі мені қорқыныш билеп тұр» дегенді білдіреді. Отбасы мұндай кезде шешім талап етудің орнына, серіктес болуы керек: бірге ізденуге, қателесуге құқық беруге. «Бір рет таңдасаң, өмір бойы содан шыға алмайсың» деген түсінік балаға қосымша қысым түсіреді — шын мәнінде бүгінде мамандықты өзгерту, қайта оқу мүмкіндіктері бұрынғыдан әлдеқайда көп. Ата-ана дауыс көтермей, шыдамдылықпен қасында болғанда, бала өз қарқынымен жауап табады.

Профориентологқа қашан баруға болады

Егер бірнеше айдан кейін де бала өз бетінше ешбір бағытты сезінбесе, немесе таңдау мәселесі отбасында үнемі шиеленіс тудырса, кәсіби профориентологпен кездесу артық болмайды. Маман бала мен ата-ана арасында бейтарап дәнекер бола алады, баланың сөзін бағаламай тыңдап, нақты бағыттар ұсынады. Бұл — сәтсіздік белгісі емес, қосымша қолдау көзі, отбасылық шиеленісті азайтуға да көмектеседі.

Бір нақты қадам: осы аптада балаңызбен ешбір мамандыққа қатысы жоқ, тек оның қызығушылығын оятатын бір іс-шараға (курс, кездесу, көрме) бірге барыңыз — қысымсыз, нәтиже күтпей. Мұндай шағын қадамдар уақыт өте келе баланың өзіне деген сенімін нығайтады және таңдау мәселесін жеңілдетеді.