Балаға мамандық таңдауға қалай көмектесуге болады, оның орнына таңдамай

Ата-аналарға

Алдымен тыңдаңыз, кейін кеңес беріңіз

Көбіне ата-ана баланың алдында отырып, «саған қандай мамандық жарасады» деген сұраққа өзі жауап беруге тырысады. Бірақ бала бұл кезде тек сырттан келген нұсқауды естиді, өз ойын емес. Алдымен баладан не оны қызықтыратынын, қандай сабақтарда уақыт жылдам өтетінін, бос уақытта нені жасағанды ұнататынын сұраңыз. Сұрақтарды жабық емес, ашық қойыңыз: «саған заң ұнай ма?» емес, «сен қай пәнде ойлануды ұнатасың?». Мұндай әңгіме бір реттік болмауы керек — оны отбасылық дәстүрге, мысалы аптасына бір рет тыныш сөйлесетін уақытқа айналдырсаңыз, бала біртіндеп ашыла бастайды.

Күшті жақтарын байқаңыз

Баланың мектептегі бағаларынан гөрі, оның қалай ойлайтынына, қандай тапсырмаларды жеңіл орындайтынына назар аударыңыз. Кейбір балалар адамдармен сөйлескенде жарқырайды, кейбіреулері жалғыз отырып есеп шығарғанды ұнатады, ал енді біреулері қолмен бірдеңе жасағанда демалады. Бұл байқаулар мамандық таңдауда бағалы бағдар болады, әсіресе ЕНТ-ке дайындық кезеңінде қай пәндерге көбірек уақыт бөлу керектігін шешуге көмектеседі. Мұғалімдермен, үйірме жетекшілерімен әңгімелесу де пайдалы — сырттан келген бейтарап көзқарас үй ішінде байқалмаған қырды ашуы мүмкін. Балаңыздың күшті жағын жазып отыратын кішкене күнделік жүргізу де уақыт өте келе үлкен сурет көруге көмектеседі.

Байқап көруге мүмкіндік беріңіз

Теорияда «маған ұнайды» деу мен нақты тәжірибе — екі бөлек нәрсе. Мүмкіндігінше баланы жазғы курстарға, мастер-кластарға, компанияларда бір күндік «көлеңке» тәжірибесіне (shadowing) апарыңыз. Университеттердің ашық есік күндеріне, колледждердің таныстырылымдарына бірге барыңыз. Бұл шешімдер сериалдағыдай әсерлі емес, кәсіптің күнделікті жағын көрсетеді — дәл осы нәрсе кейін өкінбеуге көмектеседі. Кейбір тәжірибе баланың бір бағыттан бас тартуына себеп болуы да мүмкін, және бұл да пайдалы нәтиже — не істемейтінін білу де таңдауды тарылтады.

Профтесттердің орны қандай

Кәсіби бағдар тесттері пайдалы құрал, бірақ түпкілікті үкім емес. Олар баланың қызығушылық бағыттарын көрсетеді, дайын жауап бермейді. Тест нәтижесін бірге талқылап, «бұл сенің ойыңа сәйкес пе?» деп сұраңыз. Егер нәтиже баланың өз түсінігімен қайшы келсе, бұл нормальды — тест қосымша ақпарат, түпкілікті шешім бала мен отбасының бірлескен әңгімесінен туады. Бір тесттің нәтижесіне түбегейлі сенудің қажеті жоқ, бірнеше әдісті — байқау, әңгіме, тәжірибе, тестті — қатар қолданған дұрыс.

Бір нақты қадам: осы аптада балаңызбен отырып, «саған не істегенде уақыт жылдам өтеді?» деген бір сұрақ қойыңыз да, жауапты бағаламай, тек тыңдаңыз — бұл әңгіме кез келген тесттен гөрі көп ашады.